ضریبِ تبدیلِ خوراک؛ عددی مهم، اما نه به‌تنهایی

ضریبِ تبدیلِ خوراک یا FCR یکی از مهم‌ترین شاخص‌هایِ عملکردِ اقتصادیِ گله است. این عدد نشان می‌دهد برایِ تولیدِ هر کیلوگرم وزنِ زنده، چه مقدار خوراک مصرف شده است. هرچه FCR پایین‌تر باشد، گله با خوراکِ کمتری به وزنِ موردنظر رسیده است.

با توجه به اینکه خوراک معمولاً بخشِ عمده‌ای از هزینهٔ تولیدِ مرغِ گوشتی را تشکیل می‌دهد، تغییراتِ کوچک در ضریبِ تبدیل می‌تواند هزینهٔ تمام‌شدهٔ دوره را تحتِ‌تأثیر قرار دهد. البته سهمِ دقیقِ خوراک از هزینهٔ تولید به قیمتِ نهاده‌ها، وزنِ کشتار، وضعیتِ بازار و ساختارِ هر واحد بستگی دارد.

FCR مناسب برایِ گله چقدر است؟

برایِ ضریبِ تبدیل نمی‌توان یک عددِ ثابت و یکسان برایِ همهٔ گله‌ها تعیین کرد. سنِ پرنده، وزنِ نهایی، سویه، جنسیت، تلفات، شرایطِ سالن و روشِ محاسبه بر FCR اثر می‌گذارند.

برایِ مثال، در اهدافِ عملکردیِ راس ۳۰۸، ضریبِ تبدیل در شرایطِ مطلوب در ۳۵روزگی حدودِ ۱٫۴ و در ۴۵روزگی حدودِ ۱٫۶ در نظر گرفته شده است. این اعداد اهدافِ عملکردی هستند، نه نتیجه‌ای که در هر سالن و هر شرایطی الزاماً به دست آید.

بنابراین ضریبِ تبدیلِ هر دوره بهتر است با دوره‌هایِ قبلیِ همان مجموعه و با گله‌هایی مقایسه شود که سنِ کشتار و وزنِ نهاییِ مشابهی داشته‌اند.

یک تغییرِ کوچک چه اثری بر مصرفِ خوراک دارد؟

فرض کنیم دو گله با وزنِ زندهٔ نهاییِ یکسان داریم. اگر FCR از ۱٫۸ به ۱٫۶ کاهش یابد، برایِ تولیدِ هر کیلوگرم وزنِ زنده، ۲۰۰ گرم خوراکِ کمتر مصرف می‌شود. این تغییر در مقایسه با وضعیتِ اولیه، تقریباً معادلِ ۱۱ درصد کاهشِ مصرفِ خوراک است.

چرا ضریبِ تبدیل در هوایِ گرم بدتر می‌شود؟

استرسِ گرمایی

در هوایِ گرم، پرنده برایِ کاهشِ تولیدِ گرمایِ بدن مصرفِ خوراک را کم می‌کند. هم‌زمان، بخشی از انرژیِ بدن به مقابله با تنش اختصاص می‌یابد و کاراییِ رشد کاهش پیدا می‌کند. یک متاآنالیز رویِ جوجه‌هایِ گوشتی نشان داد استرسِ گرمایی با کاهشِ وزن‌گیری و افزایشِ متوسطِ حدودِ ۰٫۱۷ واحدیِ FCR همراه بوده است.

تراکم و جریانِ هوا

تراکمِ نامتناسب با ظرفیتِ تهویه، دفعِ گرمایِ تولیدشده توسطِ پرندگان را دشوارتر می‌کند. در چنین شرایطی حتی اگر دمایِ ثبت‌شدهٔ سالن خیلی بالا نباشد، جریانِ ناکافیِ هوا می‌تواند آسایشِ حرارتیِ گله را مختل کند.

کیفیتِ خوراک

گرما و رطوبتِ نامناسب در انبار یا سیلو می‌تواند کیفیتِ فیزیکی و ماندگاریِ خوراک را کاهش دهد. میزانِ ریزدان، یکنواختیِ پلت، تازگیِ خوراک و سلامتِ چربی‌هایِ جیره نیز بر مصرف و کاراییِ خوراک اثر می‌گذارند.

سلامتِ دستگاهِ گوارش

کوکسیدیوز، انتریت، اختلال در کیفیتِ بستر و تغییراتِ میکروبیِ روده می‌توانند هضم و جذبِ موادِ مغذی را مختل کنند. به همین دلیل، افتِ FCR همیشه فقط ناشی از فرمولِ جیره نیست و باید وضعیتِ سلامتِ گله نیز بررسی شود.

کیفیتِ آب و دسترسی به آبخوری

کاهشِ فشارِ آب، نامناسب‌بودنِ ارتفاعِ آبخوری‌ها، دمایِ بالایِ آب یا گرفتگیِ خطوط می‌تواند مصرفِ آب را محدود کند. در هوایِ گرم، هر اختلال در آب‌رسانی می‌تواند مصرفِ دان و عملکردِ گله را نیز کاهش دهد.

پیش از تغییرِ جیره، چه مواردی را بررسی کنیم؟

قبل از اصلاحِ فرمولِ خوراک، بهتر است دما و رطوبتِ سالن، عملکردِ فن‌ها، جریانِ هوا در سطحِ پرنده، تراکم، مصرفِ روزانهٔ آب و دان، کیفیتِ خوراک، وضعیتِ بستر، تلفات و علائمِ گوارشی بررسی شوند.

اگر افتِ عملکرد هم‌زمان با افزایشِ دما، کاهشِ مصرفِ آب یا دان و تغییرِ رفتارِ گله شروع شده باشد، احتمالِ وجودِ یک مشکلِ مدیریتی یا محیطی بالاست. در این شرایط، تغییرِ عجولانهٔ جیره ممکن است علتِ اصلی را برطرف نکند.

آیا فیتوژنیک‌ها می‌توانند به بهبودِ FCR کمک کنند؟

برخی فیتوژنیک‌ها ممکن است از طریقِ اثر بر هضم، سلامتِ روده، وضعیتِ آنتی‌اکسیدانی یا ترکیبِ میکروبیِ دستگاهِ گوارش به عملکردِ گله کمک کنند. بااین‌حال، نتیجه به نوعِ مادهٔ گیاهی، مقدارِ مصرف، کیفیتِ فرمولاسیون، جیرهٔ پایه و شرایطِ سلامتِ گله وابسته است و نمی‌توان یک درصدِ ثابت برایِ بهبودِ FCR در همهٔ سالن‌ها اعلام کرد.

این ترکیبات باید در کنارِ مدیریتِ مناسبِ سالن، آبِ سالم، خوراکِ باکیفیت و کنترلِ بیماری‌ها استفاده شوند. هیچ افزودنی نمی‌تواند مشکلِ ناشی از تهویهٔ ناکافی، تراکمِ نامناسب یا بیماریِ فعال را به‌تنهایی جبران کند.

این مطلب جایگزینِ بررسیِ گله و جیره توسطِ دامپزشک یا متخصصِ تغذیه نیست. برایِ ارزیابیِ افتِ ضریبِ تبدیل، اطلاعاتِ وزن‌گیری، مصرفِ دان، مصرفِ آب، تلفات و شرایطِ سالن باید در کنارِ یکدیگر بررسی شوند.